Σύλλογος Μονιατών Νάξου "Η Τέχνη"

Οι «μπάλες» παίζονται είτε μεταξύ δύο παικτών είτε μεταξύ δύο ομάδων των δύο ατόμων. Η δεύτερη μορφή είναι η πιο συνηθισμένη και, για πολλούς, η πιο διασκεδαστική, καθώς δίνει χώρο στη συνεργασία, στις συζητήσεις για την τακτική, αλλά και στα πειράγματα ανάμεσα σε συμπαίκτες, αντιπάλους και θεατές.

Το παιχνίδι διεξάγεται στην «μπαλιάστρα», έναν επιμήκη χωμάτινο χώρο διαστάσεων περίπου 2×10 μέτρων, οριοθετημένο παραδοσιακά με ξερολιθιά ή, όπως συνηθίζεται να λέγεται στο χωριό, με τον «τράφο». Ο «τράφος» δεν αποτελεί μόνο στοιχείο της κατασκευής της μπαλιάστρας αλλά και του ίδιου του παιχνιδιού, καθώς συγκρατεί τις μπάλες μέσα στον αγωνιστικό χώρο και συχνά αξιοποιείται στρατηγικά από τους παίκτες, οι οποίοι χρησιμοποιούν τις γωνίες του για να μεταβάλουν την πορεία της βολής τους.

Στο παιχνίδι χρησιμοποιούνται οκτώ ξύλινες μπάλες, τέσσερις για κάθε ομάδα, καθώς και μία μικρή στρογγυλή σφαίρα που αποτελεί το σημείο αναφοράς του παιχνιδιού και είναι γνωστή ως «μπαλάκι», «τζανί» ή «τζανάκι».

Οι μπάλες διαφέρουν μεταξύ τους ως προς το μέγεθος, το βάρος και το σχήμα, καθώς δεν είναι απολύτως σφαιρικές αλλά παρουσιάζουν μια ελαφρά ελλειπτικότητα που αποτελεί μέρος της ιδιαιτερότητας του παιχνιδιού. Κάθε ομάδα επιλέγει πριν από την έναρξη της παρτίδας αν θα αγωνιστεί με τις «σταυρωμένες» μπάλες, που φέρουν χαραγμένο έναν σταυρό, ή με τις «ασταύρωτες», ώστε οι μπάλες των δύο πλευρών να διακρίνονται εύκολα κατά τη διάρκεια του παιχνιδιού.

Σκοπός κάθε ομάδας είναι να φέρει τουλάχιστον μία από τις μπάλες της πιο κοντά στο μπαλάκι από οποιαδήποτε μπάλα της αντίπαλης ομάδας. Η ομάδα που έχει την πλησιέστερη μπάλα θεωρείται ότι έχει το προβάδισμα και δεν παίζει ξανά μέχρι η αντίπαλη ομάδα να καταφέρει να το ανατρέψει. Έτσι, δεν είναι σπάνιο η μία ομάδα να εξαντλήσει όλες τις μπάλες της προσπαθώντας να πλησιάσει το μπαλάκι, ενώ η άλλη να κρατά ακόμη αρκετές βολές στη διάθεσή της.

Στο τέλος του γύρου, μία μόνο ομάδα παίρνει πόντους, τόσους όσες μπάλες κατάφερε να τοποθετήσει πιο κοντά στον στόχο από την πλησιέστερη μπάλα των αντιπάλων. Η ομάδα που κέρδισε τους πόντους παίζει πρώτη στον επόμενο γύρο, και η φορά του παιχνιδιού αλλάζει, παίζοντας από την πλευρά που είναι μαζεμένες οι μπάλες. Οι αποστάσεις μετριούνται με ένα απλό ξυλάκι, ένα πρόχειρο κλαδάκι που βρίσκουν εκείνη τη στιγμή. Το παιχνίδι ολοκληρώνεται συνήθως στους 21 πόντους, με νικήτρια την ομάδα που θα φτάσει πρώτη ή θα ξεπεράσει το όριο αυτό, αν και ορισμένες φορές οι παίκτες συμφωνούν εξαρχής να παίξουν στους 11 ή στους 31 πόντους.

Οι «μπάλες» δεν είναι μόνο παιχνίδι ακρίβειας αλλά και στρατηγικής. Οι παίκτες μπορούν να επιχειρήσουν να απομακρύνουν τις μπάλες των αντιπάλων ή ακόμη και το ίδιο το μπαλάκι, μεταβάλλοντας μέσα σε μία μόνο βολή τις ισορροπίες της παρτίδας. Η επιθετική αυτή κίνηση πραγματοποιείται είτε με τη λεγόμενη «σκαστή» μπαλιά είτε με τον «μπάλο», όπως λένε οι μπαλαδόροι.

Στον αντίποδα βρίσκεται το «κοστάκι», το ήρεμο και υπολογισμένο παίξιμο, όπου η μπάλα «κυλάει» προσεκτικά στο έδαφος με στόχο να σταματήσει όσο το δυνατόν πιο κοντά στο μπαλάκι. Και αυτή η τεχνική απαιτεί εμπειρία, αίσθηση της απόστασης και εξαιρετικό έλεγχο της πορείας της μπάλας.

Ανάμεσα στις δύο αυτές προσεγγίσεις βρίσκεται το «κοστόμπαλο», μια βολή που συνδυάζει στοιχεία τόσο του «μπάλου» όσο και του «κοστακιού», αποτυπώνοντας τη λεπτή ισορροπία ανάμεσα στη δύναμη και την ακρίβεια.

Ίσως αυτή ακριβώς η συνύπαρξη διαφορετικών τρόπων παιχνιδιού να είναι ένα από τα στοιχεία που κάνουν κάθε παρτίδα μοναδική.