Σύλλογος Μονιατών Νάξου "Η Τέχνη"

Η διατήρηση ενός ζωντανού παιχνιδιού δεν εξαρτάται μόνο από τους ανθρώπους που το παίζουν, αλλά και από την ύπαρξη ενός χώρου όπου μπορεί να συνεχίσει να μεταδίδεται από γενιά σε γενιά. Με αυτή τη σκέψη, ο Σύλλογος Μονιατών Νάξου «Η Τέχνη» ανέλαβε την πρωτοβουλία να δημιουργήσει μια νέα δημόσια μπαλιάστρα.

Η ευκαιρία δόθηκε το 2025 όταν το Cyclades Preservation Fund ενέκρινε τη χρηματοδότηση του έργου «Παράδοση και Φύση: Το ιστορικό παιχνίδι «μπάλες» και ο νέος βοτανόκηπος». Από εκείνη τη στιγμή ξεκίνησε μια μακρά προσπάθεια για την εξεύρεση κατάλληλου χώρου μέσα στον οικισμό, ικανού να φιλοξενήσει τη νέα μπαλιάστρα και τις παράλληλες παρεμβάσεις του έργου.

Η πρώτη επιλογή ήταν ο χώρος της παλιάς παιδικής χαράς, δίπλα στο Δημοτικό Σχολείο. Ο Σύλλογός μας κατέθεσε προτάσεις, απέστειλε έγγραφα προς τις αρμόδιες υπηρεσίες και πραγματοποίησε συναντήσεις, συγκεντρώνοντας υπογραφές κατοίκων, υποστηρίζοντας τη νέα χρήση του χώρου σε σύνδεση με την πολιτιστική κληρονομιά του χωριού. Ωστόσο, η συγκεκριμένη λύση δεν κατέστη δυνατό να προχωρήσει.

Η αναζήτηση, όμως, δεν σταμάτησε. Σε συνεργασία με το Cyclades Preservation Fund και ύστερα από νέες επαφές με τον Δήμο Νάξου και Μικρών Κυκλάδων, βρέθηκε τελικά ένας νέος δημοτικός χώρος δίπλα στο γήπεδο 5×5 της Μονής, ο οποίος παραχωρήθηκε για την υλοποίηση του έργου.

Η πρώτη φάση των εργασιών ολοκληρώθηκε με την κατασκευή της ξερολιθιάς που οριοθετεί τη νέα διπλή μπαλιάστρα και το παρτέρι του βοτανόκηπου. Την κατασκευή ανέλαβαν Μονιάτες πετράδες, συνεχιστές μιας τέχνης που έχει συνδεθεί διαχρονικά με την ιστορία και την ταυτότητα του χωριού. Για πολλές γενιές, οι κάτοικοι της Μονής ήταν γνωστοί σε ολόκληρη τη Νάξο ως επιδέξιοι τεχνίτες της πέτρας, χτίζοντας κατοικίες, ξερολιθιές και λιθόκτιστες κατασκευές σε πολλά μέρη του νησιού. Η γνώση αυτή, που μεταδιδόταν από μάστορα σε μαθητευόμενο, εξακολουθεί να αποτελεί ζωντανό στοιχείο της τοπικής κληρονομιάς. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο ότι η νέα μπαλιάστρα κατασκευάστηκε με την ίδια τεχνική που διαμόρφωσε επί αιώνες το τοπίο της Μονής, συνδέοντας έμπρακτα δύο στοιχεία της πολιτιστικής ταυτότητας του χωριού: την τέχνη της πέτρας και το παραδοσιακό παιχνίδι.

Η κατασκευή της νέας μπαλιάστρας στηρίχθηκε στη συνέργεια πολλών ανθρώπων, φορέων και επιχειρήσεων, αποδεικνύοντας ότι η προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελεί συλλογική υπόθεση. Ο Δήμος Νάξου και Μικρών Κυκλάδων προσέφερε μέρος των δομικών υλικών που χρησιμοποιήθηκαν. Η Κοινότητα Μονής και ιδιαίτερα ο Πρόεδρός της Νίκος Μαγκανάρης, στήριξαν ενεργά το έργο σε όλα τα στάδια υλοποίησης. Η Ένωση Αγροτικών Συνεταιρισμών Νάξου προσέφερε χώμα για τη διαμόρφωση του παρτεριού του βοτανόκηπου, ενώ ο Μανώλης Καπίρης (Naxos Stones Natural Rock) διέθεσε τις φυσικές πετρόπλακες που τοποθετήθηκαν στο επάνω μέρος της ξερολιθιάς.

Έχει ήδη τοποθετηθεί χώμα στα παρτέρια, προετοιμάζοντας το έδαφος για την επόμενη φάση του έργου. Ο παλαιός χώρος του λατομείου διαμορφώνεται σταδιακά και πλέον είναι έτοιμος να φιλοξενήσει το πρωτάθλημα που θα πραγματοποιηθεί στις 17 και 18 Αυγούστου του 2026. Στην προσεχή φάση θα πραγματοποιηθεί σε συνεργασία με τον Δήμο Νάξου και Μικρών Κυκλάδων η φύτευση με τοπικά είδη της ναξιακής χλωρίδας (ελιές, χαρουπιές, κουτσουπιές, δάφνες, δενδρολίβανα, μυρτιές κ.α.). Στη φύτευση αυτή αναμένεται να συμμετάσχουν και παιδιά του χωριού, μετατρέποντας τη δημιουργία του νέου χώρου σε μια βιωματική εμπειρία γνωριμίας με τη χλωρίδα της Νάξου και τη σημασία της προστασίας της.

Ωστόσο, αυτό που χτίζεται εδώ δεν είναι μόνο μια κατασκευή. Με τη δημιουργία αυτού του δημόσιου χώρου, η Μονή αποκτά ένα σημείο αναφοράς για το παιχνίδι που τη συνοδεύει εδώ και γενιές. Ένα σημείο που δεν φυλάσσει απλώς μια μνήμη, αλλά φιλοξενεί μια ζωντανή παράδοση και την παραδίδει στο μέλλον.